Valeh Aşıq

    Aşıq Valeh©  

1776-1834. Ağdam (Azerbaycan) yakınlarındaki Gülablı köyünde doğdu. Asıl adı Sefi’dir. Eğitimini Şuşa’da gördü.

Aşıklık geleneği ve şiire ilgisi küçük yaşlarda başladı. Çevresindeki aşıklar aracılığıyla bilgisini pekiştirdi. Döneminde yaşamış Aşık Kember, Canıoğlu Abdulla, Bababey Şakire gibi birçok tanınmış aşıkla dostluğu oldu, onlarla karşılıklı söyleşti. Günümüze kalan birçok şiiri de bu karşılaşmalardan oluşmaktadır. Ayrıca bazı şiirlerinden hareketle döneminin en bilinen aşıklarından biri olan Molla Penah Vagıf (1717-1797) ile yakın ilişkisi oldu.

Aşık Valeh’in şiirileri çeşitli araştırmalarda yeraldı. Özellikle »Vücutname« adlı, insan yaşamına ilişkin uzun şiiri en bilinenidir.

Aşık Valeh, Şuşa’da öldü ve orada toprağa verildi.

Dilber

Durum dolanım başına
Aşığından küsen dilber
Yüzüm sürem ayağına
Ne ben dinim ne sen dilber

Yitirmişim maralımı
Bir sinesi yaralımı
Gündüz sabr u kararımı
Gece uykum kesen dilber

Bu ne adettir insanda
İhtiyar koymadı canda
Bu zülm olmaz Müslümanda
Kafir misin neşen dilber

Görmedim sen gibi ağı
Sineme çekmişsin dağı
Kara geyim ben sen ağı
Gören desin usan dilber

Valeh ezelden bir beğdi
Kaşların kaddini eğdi
Ben ne dedim sana değdi
Bu ben dilber bu sen dilber

* * *

Nerdedir

Molla Kerim şimdi senden sorarım
Söyle senin din imanın nerdedir
Cehennem ehlisin yoksa ki cennet
Bilir misin öz mekanın nerdedir

Kederin hangisi kinin hangisi
Mezhebin hangisi dinin hangisi
Ehlisin cahilsin sinin hangisi
Maksadın nerdedir kamın nerdedir

İtikatın İsa'ya mı Musa'ya
Meylin mescidedir yoksa kil’seye
Kıblen mükerrerdir haangi binaya
Vadeyi Berut'da damın nerdedir

Aşık Valeh senetinden döner mi
Yel esmekle yanan güneş söner mi
Pehlivan dövüşten kaçıp siner mi
Meylin bade çeker camın nerdedir