Tüccari

    Aşık Tüccari©  

1756-1841. Selim’in Tiknis (şimdiki adı Büyükdere) köyünde doğdu. Asıl adı Hovannes’tir. Bektaşi dergahında eğitim gördüğü tahmin edilmektedir. Doğumu ve yaşamı hakkında değişik veriler söz ko-nusudur. Özellikle Tüccari’nin Ermeni kökenini yadsıyan araştırmacılar onun daha önceki bir zamanda (1720-1805) yaşadığını kabul etmektedirler. Tüccari’nin Keşişoğlu (1804-1876) ile karşılaştığı gerçeğinden hareketle bunun doğru olmayacağı anlaşılmaktadır.

Alevi-Bektaşi inancını kabul eden Tüccari, Aşık Dergahi’nin yanında yetişti. Tüm Kuzeydoğu Anadolu, Kafkasya ve Anadolu’nun geniş bir kesiminde adı duyuldu. Aşık Tüccari bazı kaynaklara göre seyrek olarak Ticari mahlasını da kullandı.

Aşık Tüccari yaşadığı bölgede aşıklar arasında gerçek bir üstat olarak kabul edildi. Deyiştiği tüm aşıklara karşı üstünlük sağlayan Tüccari, yalnızca dönemin önemli aşıklarından Keşişoğlu tarafından yenildi. Ancak Keşişoğlu Tüccari’ye saygı gösterdi.

Kuzeydoğu Anadolu ve Güney Kafkasya’da bilinen, ‘Yaralı Mahmut’, ‘Tahir ile Zühre’, ‘Eşref Bey’ gibi bazı aşık anlatılarının kaynağı olarak bilinen Aşık Tüccari, aynı zamanda yöre aşıklarının yaygın olarak kullandığı ‘derbeder’ makamının da yaratıcısı olduğu ka-bul edilmektedir.

Kars’ın varlıklı ailelerinden olan, aynı zamanda Zihni mahlaslı şair ve bestekar Abo Ağanın yardımını gördü ve bu ilişkiyle yörede çok kısa sürede tanındı.

Tüccari’nin şiirleri çeşitli gazete, dergi ve araştırmalarda aktarıldı.  

Aşık Tüccari Kars’ta öldü ve orada toprağa verildi. Ancak mezarının yerine ilişkin bir bilgi bulunmamaktadır.

Döndüm  

Kainatın babasıyım
Topraktım Ademe döndüm
İnsanlığın atasıyım
Topraktım Ademe döndüm

Emir hakta hak ademde
Geri dönüş yok ademde
Bil marifet çok ademde
Topraktım Ademe döndüm

Hak ile oldum selekler
Savruldu dua dilekler
Secde kıldı tüm melekler
Topraktım Ademe döndüm

Tüccari der harap benim
Ben turabım turap benim
Aşk mülküne şarap benim
Topraktım Ademe döndüm

* * *

İncidir

Dü çeşmim kan ağlamaktan gözlerim yaş incidir
Kadir kıymet bilmeyenler yaren yoldaş incidir
Dinle sözüm al nasihat konuşma cahil inen
Cahilde bir kem söz var ki değse bin baş incidir

Kadir mevlam sebepkar et bezirganlar şanına
Yüküm cevahir yüküdür bakır çatmaz yanına
Sarraf olan kıymet biçsin lalime mercanıma
Sarraf olmayan ne bilir sanır her taş incidir

Kamil ile haşromlayan kendisin evla bilir
Dinleme cahil adamı özünü derya bilir
Der Tüccari yar elinden çektiğim mevla bilir
Mevsim ihtiyar olunca dağları kış incidir

Aşık Tüccari'nin 'İncidir' divanını Maksut Feryadi'nin yorumuyla dinleyebilirsiniz.