Hatayi

    Şah Hatayi©  

1486-1524. Erdebil’de doğdu. Asıl adı İsmail'dir. Sarayda iyi bir eğitim aldı.

İran Safevi Devletinin başı olan 1. İsmail, daha çok Şah İsmail olarak bilinir. Azerbaycan edebiyatının en güçlü temsilcilerindendir. Anadolu Türkçesiyle yazdığı şiirleri yüzyıllar boyunca, özellikle Alevi toplulukları tarafından günümüze dek ulaştırıldı.

Çaldıran’da Osmanlı padişahı Yavuz’a yenildikten sonra tahtı oğluna bıraktıktan sonra inzivaya benzer bir yaşam sürdü ve genç yaşta öldü.

Ayrıca Anadolu’da yaşamış Hatayi mahlaslı birçok aşık bulunmaktadır. Bu aşıkların en yaygın olan ikisi baba oğul olanlardır. Baba, Şah Hatayi, oğul ise Can Hatayi mahlasıyla bilinmektedir. Ancak genelde bu aşıkların şiirlerinde önemli karışmalar olduğundan birbirinden ayırt etmek bazen olanaksızlaşmaktadır. Bu anlamda Şah Hatayi (ya da Hatayi) adına kayıtlı şiirlerin birçoğunun Anadolu'daki başka aşıklar tarafından söylenmiş olduğu kabul edilmektedir.

Şah Hatayi, Alevi-Bektaşi inancında 7 ulu ozandan biri olarak kabul edilmektedir.

Şah Hatayi Erdebil’de öldü ve orada toprağa verildi.

Şah Hatayi’nin yaşamı ve şiirlerine ilişkin hazırlanmış çok sayıda eser yayımlandı. Ayrıca Erdebil (1603), İngiltere (1613), Meraz-ı Şerif, Paris (1451), Paris (1800’lü yıllar), Tebriz (1545) ve Vatikan’da (1700’lü yıllar) Farsça ve Türkçe olarak değişik zamanlarda yazılmış divanlar bulunmaktadır.

Gider

Karşıki karlıca dağı gördün mü
Yoldurmuş eyyamın eriyip gider
Akan sulardan sen ibret aldın mı
Yüzünü yerlere sürüyüp gider

Kadirsin hey kadir mevlam kadirsin
Her nereye baksak orda hazırsın
Üstümüzde dört köşeli çadırsın
Cümlemizi birden bürüyüp gider

Sıra sıra gelen ol ulu kişiler
Sırlı olup yakmaz onu güneşler
Evvel ezel meyve veren ağaçlar
Onlar da kalmayıp çürüyüp gider

Şah Hatayi’m söyler sözü özünden
Dervişlerin ayırmayın gözünden
Olur olmaz münkirlerin sözünden
Esriyip gönlümüz yürüyüp gider

* * *

Hoşgeldin

Gayyipten delil göründün
Dedem hoşgeldin hoşgeldin
Bizi sevip sevindirdin
Dedem hoşgeldin hoşgeldin

İki can idik birleştik
Muhabbet kapısın açtık
Şükür didara eriştik
Dedem hoşgeldin hoşgeldin

Üstümüze yol uğrattın
Gevher aldın gevher sattın
Erliğini ispat ettin
Dedem hoşgeldin hoşgeldin

Bir ağaçta güller biter
Dalında bülbüller öter
Şahıma bergüzar gider
Dedem hoşgeldin hoşgeldin

Böyle Şah Hatayi’m böyle
Pirim destur versin söyle
Şaha benden niyaz eyle
Dedem hoşgeldin hoşgeldin

Şah Hatayi'nin bir deyişini Nevid Müsmir'in yorumuyla dinleyebilirsiniz.