Fuzuli

 

Fuzuli©

1480-1556. Kerbela’da doğdu. Asıl adı Mehmet Bin Süleyman’dır.

Gençliğine ilişkin ayrıntılı bir bilgi bulunmamasına karşın, yapıtları incelendiğinde iyi bir eğitim gördüğü anlaşılmaktadır. İslami ilimlerden Fars edebiyatına, tasavvuftan hekimliğe dek çok yönlü bilgiye sahipti. Şii olan Fuzuli yaşamının büyük bir bölümünü Kerbela’da geçirdi. Ali Şir Nevai, Nesimi ve Necati gibi şairlerin şiir anlayışını benimseyen Fuzuli Türkçe, Arapça ve Farsçayı tüm incelikleriyle bilmekteydi. Halk dilinde geçen deyimlerden Kuranda geçen hadislere dek her türlü kavramı kullandı. Belki bundan dolayı her kesimde geniş ilgi buldu.

Fuzuli, başta 1. Süleyman (Kanuni) olmak üzere birçok kişiye övgüler yazdı. Ancak genelde saraydan uzak tutuldu.

Fuzuli şiirinin temelde ilim ve sevgi üzerine kuruludur. Eserlerini çeşitli dillerde vermesine karşın ağırlıkla Azeri ağzını kullandı. Kendisinden sonraki hemen tüm şairleri etkiledi.

Fuzuli'nin »Hadikatü’s-Süeda«, »Leyla ile Mecnun«, »Türkçe Divan«, »Enisü’l-Kalb», »Fuzuli’nin Mektupları«, »Terceme-i Hadis-i Erbain«, »Rind ü Zahid«, »Arapça Divan«, »Matlau’l-İtikad«, »Heft Cam« adlı eserleri bulunmaktadır.

Ayrıca 19. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı bilinen ve az sayıda şiiri bugüne ulaşabilen başka bir Fuzuli daha bulunmaktadır. Şiirlerinde hece ve aruz ölçülerini ustaca kullanmasından yola çıkılarak eğitimli olduğu düşüncesine varılmaktadır.

Fuzuli, Kerbela'da öldü ve orada toprağa verildi.

Beni Candan Usandırdı

Beni candan usandırdı cefadan yar usanmaz mı
Felekler yandı ahımdan muradım şemi yanmaz mı

Şeb-i bimarına canan deva-i dert eder ihsan
Niçin kılmaz bana derman beni bimarı sanmaz mı

Gül-i ruhsarına karşı gözümden kanlı akar su
Habibim faslı güldür bu akar sular bulanmaz mı

Gamım pünhan tutardım ben kediler yare kıl ruşen
Desen ol bivefa bilmem seni gör geç utanmaz mı

Şeb-i hicran yanar canım döker kan çeşm-i bir yanım
Uyarır halkı efkanım kara bahtım uyanmaz mı

Değilim ben sana mail sen ettin aklımı zail
Bizi tan eyleyen cahil hüdasından utanmaz mı

Fuzuli rindi şeydadır hemişe halka rüsvadır
Sorun ki bu ne sevdadır bu sevdadan usanmaz mı

* * *

Gördüm

Vefa her kimseden kim istedim ondan cefa gördüm
Kimi kim bîvefa dünyada gördüm bîvefa gördüm

Kime kim derdimi izhar kıldım isteyip derman
Özümden bin beter derd ü belaya mübtela gördüm

Mükedder hatırımdan kılmadı bir kimse gam def'in
Safadan dem uran hemdemleri ehl-i riya gördüm

Ayak bastım reh-i ümmide sergerdanlık el verdi
Emel serriştesin tuttum elimde ejderha gördüm

Fuzuli ayb kılma yüz çevirsem ehl-i alemden
Neden kim her kime yüz tuttum andan yüz bela gördüm

Fuzuli'nin 'Cismimi Yandırma' adlı gazelini bestecisi Nevid Müsmir'den dinleyebilirsiniz.